Historia

LISKÓW

Parafia Wszystkich Świętych

Miejscowości: Annopol, Budy Liskowskie I, Budy Liskowskie II, Ciepielew, Dębsko, Dębsko Dosinek, Dębsko Kolonia, Dębniałki Józefów, Izerów, Koźlątków, Koźlątków Kolonia, Krzyżówki-Sokołówka, Lisków, Małgów, Nadzież, Lubień Swoboda, Tomaszew Młyniska, Wygoda, Zakrzyn, Zakrzyn Kolonia, Żychów

Informacje historyczne:

Kościół pw. Wszystkich Świętych

Najstarsza wzmianka o Liskowie pochodzi z 24 maja 1293 r. – z dokumentu Przemysła II, na mocy którego wszedł on wtedy – w wyniku zamiany – w posiadanie arcybiskupów gnieźnieńskich i na przeszło pięć i pół wieku stał się wsią kościelną. Wcześniej jej właścicielami byli Sykstus i Wierzbięta. Dwa lata później arcybiskup Jakub Świnka lokował Lisków jako wieś na prawie niemieckim. W dokumentach z lat 1409 i 1411 występuje Johannes rector ecclesiae in Lyszcowo, a zatem w miejscowości tej istniał już wówczas kościół i parafia, które powstały przypuszczalnie na przełomie XIII i XIV wieku. Kolejne wiadomości o liskowskim proboszczu pochodzą z 1456 r,, kiedy był nim Tomasz. W 1521 r. parafia składała się z Liskowa, Dębska, Zakrzyna, Koźlątkowa, Żychowa i Strzałkowa. Między rokiem 1586 a 1592 arcybiskup gnieźnieński Stanisław Karnkowski przekazał Lisków – w formie uposażenia – jezuitom sprowadzonym przez niego do Kalisza pod koniec XVI wieku. W ich posiadaniu znajdował się on do czasu kasaty zakonu w 1773 r., kiedy majątek pojezuicki przejęła Komisja Edukacji Narodowej. Rok później dobra liskowskie, na podstawie przywileju króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, podarowane zostały Stanisławowi Lipskiemu herbu Grabie i w rękach jego rodziny lub spokrewnionych z nią osób znajdowały się one do 1866 r., kiedy ich właścicielami zostali Włodzimierz i Izabela Biernaccy. W 1876 r. majątek przejęła pruska Komisja Kolonizacyjna i został on wkrótce rozparcelowany na przymusowych licytacjach.

O najstarszej świątyni liskowskiej nie posiadamy żadnych bliższych informacji. Wiemy natomiast, że drugi kościół był drewniany, wybudowany w latach 1770-1771, na miejscu poprzedniego. Tworzyła go prostokątna nawa i węższe od niej prezbiterium. Strop nawy podpierały cztery słupy, a na dwuspadowym dachu, pokrytym karpiówką, znajdowały się dwie wieżyczki na sygnaturkę. W ołtarzu głównym, za którym znajdowała się zakrystia, umieszczony był obraz Wszystkich Świętych, który otaczały rzeźby czterech Ewangelistów i figury aniołów. Dwa ołtarze boczne ustawione były przy ścianie tęczowej. Pierwszy z nich posiadał w retabulum obraz Matki Bożej Różańcowej, namalowany w 1770 r. przez o. Piotra Wieluńskiego z zakonu bernardynów. W 1775 r. wizerunek ten – uznawany przez wiernych za słynący łaskami – zaopatrzono w srebrną sukienkę i pozłacane korony, ufundowane przez Marcina Białka, gospodarza z pobliskiego Żychlina. W 2. połowie XIX w. w ołtarzu tym zainstalowano zasuwę, na której umieszczono obraz Jezusa Ukrzyżowanego, namalowany w 1879 r. przez Tytusa Malinowskiego z Warszawy. Natomiast w drugim ołtarzu bocznym znajdował się obraz św. Barbary autorstwa A. Gołębiewskiego z Warszawy. Na początku lat 70. XIX w. założono w nim zasuwę z obrazem przedstawiającym św. Walentego, namalowanym w 1871 r. przez A. Bertelmana z Kalisza. W osiemnastowiecznej świątyni liskowskiej znajdowała się także drewniana ambona w kształcie łodzi opartej na grzbiecie wieloryba połykającego proroka Jonasza oraz drewniana chrzcielnica z rzeźbami Trójcy św. Kościół ten konsekrował w dniu 28 marca 1771 r. ks. Jerzy Nepomucen Kraucz, który już dużo wcześniej – 18 lipca 1770 r. – otrzymał upoważnienie do przeprowadzenia tej czynności od konsystorza łowickiego. Świątynia otrzymała wówczas wezwanie Wszystkich Świętych. Z biegiem czasu uległa ona znacznemu zniszczeniu i w 1880 r. została rozebrana. Drewno z rozbiórki przeznaczono do sprzedaży, ale ludzie wiedząc, że pochodzi ono z kościoła, nie chcieli go kupować. Wykorzystano więc je do zbudowania domu dla wikariuszy i służby kościelnej.

Dzisiejszy kościół jest murowany, w stylu neogotyckim. Jego budowę rozpoczął w 1880 r. ówczesny proboszcz liskowski ks. Hieronim Romanowicz, ale prace związane z jego wznoszeniem – z powodu braku środków finansowych i utrudnień ze strony władz carskich – ciągnęły się przez wiele lat. Do 1900 r. postawiono wyłącznie ściany zewnętrzne. Dalsze prace budowlane kontynuował kolejny proboszcz – ks. Wacław Bliziński. Ukończono je w 1901 r., a konsekracji świątyni dokonał 13 maja 1911 r. bp Stanisław Zdzitowiecki, ordynariusz włocławski. Ks. W. Bliziński oprócz pracy duszpasterskiej angażował się także w działalność polityczną, spółdzielczą, oświatową, opiekuńczą i kulturalną, i przy współpracy z parafianami doprowadził do wielkiego rozwoju społeczno-gospodarczego wsi, która w okresie międzywojennym w powszechnej opinii zyskała miano: wzorowej wsi polskiej, w której zorganizowano dwie krajowe wystawy rolnicze: Wieś polska Lisków (1925) i Praca i kultura wsi (1937) oraz regionalny kongres eucharystyczny diecezji włocławskiej (1938).

Kościół składa się z prostokątnej, halowej nawy i węższego oraz niższego od niej prezbiterium, zamkniętego wielobocznie, do którego od północy i południa przylegają dwa niewielkie pomieszczenia – północne pełni funkcję kaplicy Wieczystej Adoracji, a południowe zakrystii. W elewacji zachodniej umieszczona jest dwukondygnacyjna wieża z wejściem głównym i zegarem w okrągłej, uskokowej wnęce, zbudowana na planie kwadratu, nakryta ostrosłupowym dachem zwieńczonym krzyżem. Ściany od zewnątrz wsparte są przyporami, a ostrołukowe okna w nawie (z witrażami) ozdobione są ceglanym fryzem. Dach nad nawą jest dwuspadowy, pokryty obecnie blachą miedzianą i posiada wieżyczkę na sygnaturkę.

Wyposażenie wnętrza, pokrytego polichromią namalowaną w 1937 r. przez Adama Siemianowicza, ucznia Józefa Mehoffera (na miejscu poprzedniej wykonanej przez firmę C. Czarneckiego z Warszawy), jest neogotyckie, a w ołtarzach umieszczone są obrazy pochodzące w przeważającej mierze z dawnego kościoła. W ołtarzu głównym, w ostrołukowej wnęce, znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, który przysłania zasuwa z obrazem Wszystkich Świętych. Dwa ołtarze boczne ustawione są przy ścianie tęczowej. Pierwszy z nich mieści obraz św. Rodziny ze złoconymi sukienkami i rzeźby: św. Michała Archanioła, św. Kazimierza i św. Wacława. Natomiast w drugim znajduje się – obraz Jezusa Miłosiernego i figury: św. Jana Nepomucena i św. Antoniego. Na ścianach nawy wiszą Stacje Drogi Krzyżowej, a w zachodniej części nawy znajduje się empora chórowa z prospektem organowym, wsparta na dwóch słupach. W świątyni znajduje się także ambona z reliefami przedstawiającymi czterech Ewangelistów i Jezusa oraz chrzcielnica z nastawą, na której namalowana jest scena chrztu Jezusa w Jordanie.

Kaplice filialne:

Krzyżówki – pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny

Drewniana, zbudowana w 1934 r. pw. Wniebowzięcia NMP – Matki Bożej Zielnej, według projektu opracowanego przez inż. Józefa Kowińskiego z Warszawy; zniszczona przez Niemców w latach II wojny światowej; odbudowana w 1947 r. i powiększona w 1966 roku.

Zakrzyn – pw. bł. Michała Kozala i św. Rocha

Wieś stanowiła siedzibę parafii erygowanej w 1540 lub 1541 r., z części parafii Lisków; kościół nosił wezwanie Wniebowzięcia NMP; później – w nieokreślonym bliżej czasie – parafia została zniesiona, a jej ponownego erygowania dokonano w 1618 r.; około 1720 r. wybudowano nowy kościół, pw. Narodzenia NMP, który istniał do około 1846 r.; w 1762 r. parafię ponownie zlikwidowano – afiliowano ją do parafii Lisków; obecna kaplica zbudowana została w latach 1981-1986, rozbudowana w ostatnich latach.

Lisków – pw. Ducha Świętego (półpubliczna, w domu sióstr służebniczek starowiejskich)

Sokołówka (kaplica szpitalna)

Zgromadzenia zakonne:

Lisków, ul. Księdza Blizińskiego 50a – Siostry Służebniczki Starowiejskie

Bibliografia:

Rocznik diecezjalny włocławski…, s. 370-371; Rocznik diecezjalny kaliski…, s. 168-169; Inwentaryzacja krajoznawcza…, t. 13, s. 244, 246; E. Callier, Powiat kaliski w XVI wieku…, s. 79; S. Librowski, Repertorium akt wizytacji…, s. 71, 91, 131, 148, 178, 259, 289, 406, 416, 418, 421 (kościół w Liskowie), s. 71, 92, 131, 148, 178, 259, 289 (kościół w Zakrzynie); S. Kęszka, J. A. Splitt, Sancta Maria Mater Dei…, s. 270-271; S. Kęszka, Życie i dzieło ks. prałata Wacława Blizińskiego 1870-1944, Kalisz 2008; S. Kęszka, Dzieje parafii pw. Wszystkich Świętych w Liskowie. Jubileusz stulecia kościoła parafialnego 1911-2011, Kalisz 2011; S. Kęszka, Dzieło jednego życia. Ks. prałat Wacław Bliziński (1870-1944), Kalisz 2015, zwłaszcza s. 35-53; W. Kujawski, Diecezja kujawsko-kaliska…, s. 576; S. Zabraniak, Stan duchowieństwa…, s. 106 i 204; P. Anders, Kalisz, Ostrów…, s. 129-130; S. Ferenc, Kaplica w Krzyżówkach, „Liskowianin”, nr 2, 1996, s. 1-2; S. Ferenc, Dzieje kościoła w Liskowie, „Liskowianin”, nr 1-4, 2006, s. 1-2; G. Waliś, Krótka historia Liskowa, „Liskowianin”, nr 4, 1997, s. 9-10; Gmina Koźminek, Koźminek 2008, s. 7 (kaplica w Krzyżówkach); Nasze dziedzictwo…, t. I, s. 140-143

Źródła archiwalne:

Archiwum Diecezji Kaliskiej – Akta parafialne (1967-1992); Historia parafii pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Liskowie (m-pis, opr. Ł. Tomalak, 2014)

Archiwalia w parafii – Księgi parafialne: chrztów, małżeństw i zmarłych

Proboszczowie w XX i XXI w.: ks. W. Bliziński (1900-1944), ks. A. Kwiatkowski (1945-1971), ks. K. Chłopecki (1971-1977), ks. B. Jóźwiak (1977-1982), ks. S. Dąbrowski (1982-1987), ks. J. Zając (1987-2015), ks. A. Klimek (od 2015)

Adoracja całodzienna: 31.10.

Odpust: 1.11. – Wszystkich Świętych; I niedziela października – Matki Bożej Różańcowej

Peregrynacje i Misje św.

  1. Peregrynacja Obrazu św. Józefa – 5.05.1995 r.; Nawiedzenie MB Częstochowskiej – 26.09.2010 r.; Misje Miłosierdzia Bożego – 21-28.05.2011 r.